W  marcu  2015 roku olsztyńskie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji otrzymało z rąk marszałka województwa warmińsko - mazurskiego certyfikat "Produkt Warmia Mazury" potwierdzający i honorujący jakość wody dostarczanej przez PWiK indywidualnym i zbiorowym odbiorcom. Główną działalnością Przedsiębiorstwa  jest  ujmowanie, uzdatnianie i dostarczanie wody (także odprowadzanie i oczyszczanie ścieków) oraz stały monitoring jej jakości na wszystkich etapach produkcji i dostawy. Niezależnie od tego jakość wody jest stale monitorowana przez Wojewódzką Stację Sanitarno-Epidemiologiczną.

 

 

Nasz skarb z kranu to woda podziemna (głębinowa)  pochodząca z trzecio- i czwartorzędowego piętra wodonośnego, pompowana z głębokości nawet 300 m. Takie wody głębinowe, obok dobrej jakości,  posiadają nadmiar żelaza i manganu, stad przechodzą proces dwustopniowej filtracji (uzdatnianie wody). System służący wydobyciu, uzdatnieniu i dostarczeniu  wody odbiorcom obejmuje ujęcia wody (zespół studni  głębinowych), pompownie, stacje uzdatniania wody, zbiorniki wody oraz instalacje  sieci wodociągowych. Ujęcia i stacje uzdatniania wody (SUW) tworzą tzw. stacje wodociągowe.  

Współczesny Olsztyn zaopatrywany jest z sześciu ujęć w wodę  głębinową  dobrej jakości, posiadającą jednak podwyższone ilości  żelaza i manganu. Woda głębinowa  o takich parametrach, z uwagi na obowiązujące krajowe i europejskie kryteria dla wody pitnej, poddawana jest uzdatnieniu polegającemu na zmniejszeniu ponadnormatywnych zawartości tych pierwiastków  (odżelazianie i odmanganianie na filtrach ciśnieniowych w SUW).

Obecnie Przedsiębiorstwo eksploatuje ujęcia wody:

  • Wadąg (r. bud. 1965) z SUW Karolin (1979) (ujęcie o największej wydajności)
  • Zachód + SUW (najstarsze, wybudowane w latach 1897-99
  • Likusy (1995), Kortowo (1978), Jaroty (1994), Wschód (1957) - wszystkie ze  stacjami uzdatniania wody.

 

 Stacja wodociągowa Zachód nad jez. Ukiel    Ujęcie i stacja uzdatniania wody Likusy

Zbiorniki filtrów wody - odżelaziacze w SUW

W  2013 r. w Zespole Szkół Ogólnokształcących nr 4 im. Cypriana Kamila Norwida w Olsztynie na jednej ze ścian głównego    korytarza otwarto źródełko wody pitnej, podłączone do istniejącej instalacji wodnej. Fundatorem przedsięwzięcia było olsztyńskie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji " ( Małgorzata Szwarc, Gazeta Wyborcza z 13.9.2013 r. - "Norwidówka to pierwsze i jedyne w Olsztynie ujęcie wody pitnej, znajdujące się w ... szkole").

Jakość olsztyńskiej "kranówki" powoduje niekiedy  irytację  producentów butelkowanych wód mineralnych, ponieważ jest porównywalna z jakością ich produktów zawartych w plastikowych butelkach (butelki   odpadami  z tworzyw sztucznych, natomiast koszty  - woda z kranu, źródełka jest "za free", natomiast produkt "mineralna w butelce" kosztuje kilka zł).

Skarb płynący z kranu był na Ziemi prawdopodobnie już 3,8 mld lat temu. W ziemskiej hydrosferze znajduje sie jednak głównie woda słona; tylko 3% na Ziemi to woda słodka, w większości występująca w postaci lodowców, głównie na biegunach.

Skąd wiadomo ile lat ma woda - do jej datowania stosuje się znaczniki środowiskowe w postaci izotopów tlenu, wodoru, chloru i węgla. Do określenia wieku wód młodych, współczesnych stosuje się izotopy trytu - izotopu wodoru, który pojawił się w środowisku po eksperymentach z bombą jądrową w latach 1954-1956. Jeśli zatem w wodzie znajduje się izotop trytu oznacza to, że ma ona kilkadziesiąt lat; jeśli tego izotopu nie ma - woda pochodzi sprzed czasów eksperymentowania z tą bronią.

Warto mieć świadomość, że na Ziemi jest ok. 1,3 mld km3 wody i tak już pozostanie na zawsze; nie będzie jej ani mniej ani więcej. Praktycznie wody nie przybywa ani nie ubywa, ponieważ cykl hydrologiczny jest cyklem zamkniętym.

Historyczna droga olsztynian do skarbu z kranu miała początek w  " ... średniowiecznym Olsztynie zamieszkałym przez około 600 mieszkańców, nie mających problemów z wodą pitną. Wokół miasta jej nie brakowało. Nie tylko Łyna niosła czyste wody, a czerpać ją można było dostając się do rzeki furtą wodną czy  furtą młyńską przez dwie bramy główne, zwłaszcza dolną. W otoczeniu miasta były nie tylko liczne wielkie jeziora, ale całe mnóstwo sadzawek, stawów, bagienek, oczek wodnych. Mieszczanie na swych parcelach w ich tylnych częściach poza domem mieszkalnym kopali drewniane studnie. Wystarczały one na pokrycie potrzeb domowych i zapewniały wodę zwierzętom gospodarskim. Z czasem jednak, gdy zapotrzebowanie na wodę rosło wraz ze wzrostem liczby mieszkańców i rozwojem gospodarczym, pojawił sie problem zaopatrzenia w dobrą wodę pitną, ponieważ jakość a przede wszystkim czystość wody pitnej pogarszała się. Na parcelach bowiem obok studni zakładano latryny i śmietniki, na podwórko wylewano ścieki oraz nieczystości. Siłą rzeczy woda w studniach ulegała bakteriologicznym skażeniom, przyczyniając się do wybuchu chorób i epidemii. Problemem stawało się także odprowadzanie ścieków poza obręb murów miejskich ...".

  

 

Opracowano na podstawie:

  • Stanisław Achremczyk "Skarb czystej wody", Olsztyn 2011
  • Stanisław Achremczyk "Olsztyn wodociagi", Olsztyn 2017
  • www.przystaneknauka.us.edu.pl, www.olsztyn.eu/fileadmin/dokumenty-strategiczne
  • materiały własne TMO

 

 

Z   "ŁYNY"   do   Łyny              

Miejska oczyszczalnia ścieków ŁYNA , po latach zanieczyszczania wód rzeki Łyny surowymi ściekami komunalnymi , wprowadza dziś do jej wód oczyszczone metodami  mechaniczno-biologiczno-chemicznymi   pozostałości po ściekach, ponieważ  redukcja ich zanieczyszczeń  jest rzędu  90%.

Współczesna oczyszczalnia zlokalizowana na terenie Lasu Miejskiego, w 1983 r. przejęła  funkcje starego obiektu wybudowanego  w 1899 r. również w obrębie tego kompleksu leśnego.


 

1.Lokalizacja starej oczyszczalni (Klaranlage); na ryc. zaznaczone  jest także  ujęcie wód podziemnych nad jez. Ukiel (Pomp-Station) oraz wieżowy zbiornik wody czystej (Wasserthurm)

W latach 90.tych XIX w. w mieście równoległe do budowy  sieci wodociągowej układano sieć kanalizacji sanitarnej. Z uwagi na znaczną deniwelację  terenu,  w budowanym systemie  tej sieci zastosowano pompownie powietrzne (tzw. eżektory), których w 1899 r. początkowo wybudowano 5, w następnych latach 4 i dodatkowo dwie pompownie ścieków, już o napędzie elektrycznym. Dopływające  do oczyszczalni ścieki  łącznie z 11 pompowni oczyszczane były mechanicznie. Po przejściu przez piaskowniki, osadniki Imhoffa i odstojnik tak oczyszczone ścieki spływały grawitacyjnym kanałem do rz. Łyny.

 "Plan sytuacyjny"  obiektu  z 1898 r. przedstawia planowane do uruchomienia urządzenia oczyszczające (piaskowniki, osadniki Imhoffa)  w ich przekrojach pionowych AB, CD, EF . Umieszczono również  przekrój pionowy  i rzut poziomy "wyposażenia ochronnego dla pływających ciał" (Darstellung der Fangvorrichtung für Schwimmstoffe). Oczyszczalnia miała przepustowość 8 200 m3/dobę; w tym okresie (1899/1900) Olsztyn liczył ok. 25 000 mieszkańców, a każdy z nich średnio zużywał 30 l wody/dobę.

2. Plan sytuacyjny oczyszczalni miejskiej z 1898 r. (APO, sygn.akt 1457/1352). Widoczne w prawej

górnej części planu "wyposażenie ochronne" obsługiwano ręcznie - unoszono skrzydła łopat(Winged screen), a usuwane  osady pościekowe ładowano  na wagoniki i transportowano na pola osadowe (Principles of Sewage Treatment, Dr.Dunbar, London, 1908)

Po uruchomieniu Oczyszczalni ŁYNA w 1983 r. , historyczna poprzedniczka została zlikwidowana i przystosowana do pełnienia funkcji punktu zlewnego ścieków sanitarnych  zwożonych tu z nieskanalizowanych  jeszcze  rejonów miasta. Punkt zlewny  pełnił swą rolę   do 1.szej dekady XXI w. czyli  do czasu objęcia kanalizacją sanitarną praktycznie całego miasta.  

Po dawnej oczyszczalni zostało niewiele śladów - jedyne to  zrewitalizowany budynek socjalno-administracyjny  i  dawny  budynek gospodarczy,  które przypominają poniższe zdjęcia.

Źródła informacji:

Andrzej Wakar "Olsztyn dzieje miasta",Olsztyn 1997

Stanisław Achremczyk "Olsztyn Wodociągi 1897-2017", Olsztyn 2017

Materiały własne TMO

Zdj. B. Olszewska

 

NASZA KRONIKA

NASZA KRONIKA

Przez 50 lat naszej działalności zebrało się wiele ciekawych dokumentów. Chcesz zajrzeć w naszą przeszłość? Zapraszamy ! ;)

Adres
10-532 Olsztyn, Plac Konsulatu Polskiego 5
Telefon
Mail
zarzad@tmo.olsztyn.pl
Strona
http://tmo.olsztyn.pl